Përpara se të merrte frenat si kreu i shtetit, Emmanuel Macron pohoi se Franca kishte nevojë për një president “jupiterian”, duke thënë se një person “normal” do të ishte destabilizues për vendin.
Krahasimi i një pozicioni të zgjedhur në mënyrë demokratike me Mbretin e të gjithë Perëndive të mitologjisë romake, mund të duket hipokrizi, në një vend që shekuj më parë largoi me dhunë monarkinë.
Megjithatë, në 50 vitet e fundit, kushtetuta franceze ka evoluar, duke i dhënë më shumë pushtet presidentit, raporton euronews.
“Ne kemi një president në Francë që udhëheq Republikën, që kontrollon qeverinë, parlamentin dhe Gjykatën Kushtetuese. Do të thotë kemi një super president, si Jupiteri i Macronit”, tha Christophe Chabrot, ligjërues i së drejtës publike në Universitetin Lumiere Lyon 2.
“Është pak sikur u kthyem në vitin 1830, kur në monarkitë evropiane mbreti po fillonte të humbiste kompetencat kundrejt kryeministrit, por ende ruante shumë pushtet”, shtoi Chabrot, transmeton Telegrafi.
Kritikët thonë se parlamenti i Francës po bëhet një “vulë” që miraton politikat e presidentit gjersa disa politikanë po bëjnë thirrje për një kushtetutë të re që sjell më shumë ekuilibër tek institucionet.
“Presidenti i Republikës në Francë ka me ligj, shumë më tepër pushtet se çdo president tjetër në Evropë”, tha Delphine Dulong, një profesoreshë e shkencave politike në Universitetin e Parisit I, Pantheon Sorbonne.
“Dhe në praktikë, presidentët e njëpasnjëshëm kanë shfrytëzuar tejmase të drejtat e tyre që u garanton kushteta”, pohoi ajo.
Fillimet e Republikës së Pestë të Francës
Kushtetuta aktuale e Francës daton nga viti 1958, kur gjenerali i njohur Charles de Gaulle formoi një republikë të re, pas një kryengritjeje në Algjeri.
Presidenti Rene Coty tha se Franca ishte në prag të luftës civile mes trazirave dhe se do të caktonte “më të shquarin e Francës…i cili, në vitet më të errëta të historisë sonë, ishte lideri ynë” për të udhëhequr qeverinë.
Më vonë, De Gaulle u zgjodh nga politikanët si presidenti i parë i Republikës së Pestë.
Republika e mëparshme ka qenë e vlefshme deri në Luftën e Dytë Botërore gjersa më shumë pushtet i jepte parlamentit, duke krijuar paqëndrueshmëri dhe konkurrencë midis partive politike, thonë ekspertët.
Vizioni i De Gaulle për republikën e re kishte për qëllim përforcimn e pushtetit të ekzekutivit.
“De Gaulle dëshironte një president që nuk ishte i kufizuar”, tha Dulong dukem shtuar “Në mendjen e De Gaulle, presidenti ishte mbi partitë politike dhe duhej të ishte politikisht neutral”.
Por, ndryshimet që pasuan në Kushtetutë, pozita e presidentit u përforcua shumë dhe u largua nga vizioni origjinal, duke krijuar këtë regjim të fuqishëm presidencial.
E drejta universale e votës
Një nga ndryshimet kryesore që kontribuoi në presidencën aktuale franceze ishte referendumi kushtetues i vitit 1962.
Në një përpjekje për të përforcuar legjitimitetin si president, De Gaulle mbajti një referendum mbi mënyrën se si zgjidhet presidenti.
Populli e mbështeti referendumin, duke votuar 62 për qind në favor të zgjedhjes së drejtpërdrejt të presidentit dhe jo përmes parlamentit.
